Thời gian đọc: 6 minutes
Tâm kịch (Psychodrama) là một phương pháp trị liệu trải nghiệm, dựa trên hành động. Người tham gia khám phá vấn đề của mình bằng cách diễn lại những sự kiện trong quá khứ.
Phương pháp này kết hợp các yếu tố như nhập vai, thể hiện bản thân qua diễn xuất và tương tác nhóm. Nhờ đó, người tham gia có cái nhìn sâu sắc hơn về bản thân và những trải nghiệm của mình.
Dù có thể áp dụng như trị liệu cá nhân, tâm kịch thường được thực hiện theo hình thức nhóm. Mỗi lần, nhóm sẽ tập trung vào một người. Sau đó, các thành viên cùng tái hiện lại những tình huống trong quá khứ của họ. Tâm kịch bắt nguồn từ tâm lý học, kết hợp yếu tố của sân khấu và xã hội học.
Các kỹ thuật trong tâm kịch
Các buổi trị liệu thường diễn ra mỗi tuần một lần, trong một nhóm khoảng 8 đến 12 người. Mỗi buổi thường kéo dài khoảng hai giờ.
Mỗi buổi sẽ tập trung vào một cá nhân trong nhóm. Những thành viên còn lại sẽ đảm nhận các vai phụ trợ khi cần.
Một buổi tâm kịch gồm ba giai đoạn chính:
- Khởi động
- Hành động
- Chia sẻ
Giai đoạn khởi động
Đây là khoảng thời gian các thành viên trong nhóm làm quen với nhau, xây dựng sự tin tưởng và tạo cảm giác gắn kết. Người điều phối sẽ hướng dẫn các hoạt động khởi động để tạo ra một không gian an toàn. Mục tiêu là giúp mọi người cảm thấy thoải mái với nhau, trước khi bước sang giai đoạn tiếp theo của buổi trị liệu.
Giai đoạn hành động
Ở giai đoạn này, người tham gia sẽ xây dựng và diễn lại một tình huống trong cuộc đời mình. Nhà trị liệu đóng vai trò là đạo diễn hướng dẫn người được chọn (gọi là “nhân vật chính”) cùng các thành viên khác. Các kỹ thuật khác nhau được sử dụng bao gồm:
- Nhân đôi (Doubling): Một thành viên trong nhóm thể hiện cảm xúc và hành vi của nhân vật chính. Người này sẽ nói ra những gì họ nghĩ nhân vật chính đang cảm nhận hoặc đang kìm nén. Kỹ thuật này giúp kết nối thế giới nội tâm của nhân vật chính với thực tế bên ngoài.
- Phản chiếu (Mirroring): Nhân vật chính quan sát người khác diễn lại các cảnh, sự kiện hoặc cuộc trò chuyện của mình. Nhờ đó, họ có thể nhìn nhận vấn đề từ góc độ khách quan hơn, hoặc tạo khoảng cách cảm xúc để hiểu rõ cảm nhận của bản thân.
- Đóng vai (Role-playing): Nhân vật chính nhập vai một người hoặc một đối tượng gây ra căng thẳng hay xung đột trong cuộc sống của họ.
- Đảo vai (Role reversal): Nhân vật chính đóng vai một người khác trong cuộc đời mình, trong khi một người khác đóng vai của nhân vật chính. Kỹ thuật này giúp tăng sự thấu cảm và hiểu góc nhìn của người khác.
- Độc thoại (Soliloquy): Nhân vật chính nói ra những suy nghĩ và cảm xúc bên trong trước mọi người. Mục tiêu là giúp họ hiểu rõ hơn thế giới nội tâm của mình và giải tỏa cảm xúc.
Giai đoạn chia sẻ
Ở giai đoạn này, nhà trị liệu sẽ giúp nhân vật chính xử lý và hiểu rõ những cảm xúc, suy nghĩ vừa được khơi gợi. Mục tiêu là hướng tới sự thấu hiểu sâu sắc hơn và tạo ra thay đổi tích cực.
Đồng thời, các thành viên khác trong nhóm cũng chia sẻ góc nhìn của mình. Điều này có thể giúp nhân vật chính hiểu rõ hơn về trải nghiệm của các nhân vật khác.
Tâm kịch có thể giúp trong trường hợp nào?
Tâm kịch có thể hữu ích với nhiều vấn đề khác nhau. Đặc biệt, phương pháp này phù hợp với những người gặp khó khăn liên quan đến hình ảnh bản thân, cảm xúc và tâm trạng. Một số vấn đề có thể được hỗ trợ gồm:
- Rối loạn ăn uống
- Mất mát, đau buồn
- Vấn đề về bản sắc cá nhân
- Rối loạn cảm xúc
- Tự nhìn nhận bản thân theo hướng tiêu cực
- Rối loạn nhân cách
- Vấn đề trong các mối quan hệ
- Sang chấn tâm lý
Tâm kịch cũng đã được áp dụng trong điều trị một số tình trạng như tâm thần phân liệt và rối loạn sử dụng chất kích thích.
Hiệu quả của tâm kịch
Dù vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu, một số nghiên cứu đã chứng minh tính hiệu quả của tâm kịch. Một vài kết quả tiêu biểu gồm:
- Một nghiên cứu năm 2024 cho thấy tâm kịch giúp tăng cảm xúc tích cực, mức độ hài lòng với cuộc sống và lòng trắc ẩn với bản thân ở những người bị trầm cảm.
- Một nghiên cứu năm 2013 trên thanh thiếu niên từng trải qua sang chấn cho thấy tâm kịch giúp cải thiện cảm giác an toàn, hình ảnh bản thân và kỹ năng ứng phó.
- Một nghiên cứu năm 2016 về điều trị rối loạn ăn uống cho thấy phương pháp này giúp người tham gia kết nối các khía cạnh cảm xúc, nhận thức và hành vi trong trải nghiệm cá nhân. Các nhà nghiên cứu kết luận tâm kịch là một hình thức trị liệu có giá trị.
- Một nghiên cứu năm 2020 chỉ việc áp dụng tâm kịch với thanh thiếu niên giúp cải thiện đáng kể kỹ năng xã hội và mức độ hài lòng với cuộc sống.
- Một nghiên cứu khác năm 2020 đăng trên tạp chí Frontiers in Psychology cho thấy tâm kịch tập trung vào sang chấn có thể hữu ích trong điều trị rối loạn căng thẳng hậu sang chấn (PTSD). Những người tham gia trị liệu bằng tâm kịch giảm khoảng 25% triệu chứng PTSD.
Lợi ích khác của tâm kịch là tính linh hoạt cao. Phương pháp này có thể điều chỉnh tùy theo nhu cầu và hoàn cảnh của từng người. Ngoài việc áp dụng cho cá nhân, tâm kịch còn được sử dụng trong nhiều lĩnh vực như kinh doanh, giáo dục, quản lý, đào tạo và tôn giáo.
Những điều cần lưu ý
Dù ngày càng phổ biến, vẫn chưa có nhiều nghiên cứu chứng minh rõ ràng mức độ hiệu quả của tâm . Cần có thêm nghiên cứu để xác định đầy đủ lợi ích và phạm vi ứng dụng của nó.
Bên cạnh đó, sự tin tưởng và tính bảo mật trong nhóm tham gia là yếu tố rất quan trọng. Việc lựa chọn người phù hợp cũng cần thiết, nhưng có thể tốn nhiều thời gian và chi phí.
Các buổi tâm kịch đôi khi mang tính thử thách về mặt cảm xúc. Việc diễn lại những trải nghiệm khó trong quá khứ có thể khơi lại cảm xúc mạnh hoặc tiêu cực. Vì vậy, một số người có thể cảm thấy tồi tệ hơn trước khi cảm nhận được hiệu quả.
Nguồn: https://www.verywellmind.com/what-is-psychodrama-5193006
Dịch và biên tập: Kiều Hạnh